Гарадскі квэст MeTravel
Квэст па Веспреме: горад каралеў
Веспрэм: бясплатны пешы маршрут «Квэст па Веспреме: горад каралеў» па славутасцях. Праходзьце самі ў любы дзень, без запісу. 10 кропак. Прыкладна 2 ч.

Веспрем стаіць на ўзгорках на поўнач ад Балатана, а яго сэрца — вузкі вапняковы грэбень над далінай рэчкі Шэд, па якім цягнецца адна-адзіная вуліца. Тысячу гадоў таму тут падоўгу жыла каралева Гізела, баварская прынцэса і жонка першага венгерскага караля Іштвана, і з таго часу горад мае мянушку, якой ганарыцца дагэтуль: «горад каралеў». З пачатку XIII стагоддзя менавіта біскуп Веспрема ўскладаў карону на галаву кожнай новай каралевы Венгрыі — караля каранаваў арцыбіскуп Эстэргама, а каралеву заўсёды веспремскі біскуп; гэтае права скасавалі толькі ў 1946 годзе.
Мы пройдзем гэтую гісторыю ад сённяшняга Веспрема да самых яе вытокаў. Пачнём на пешаходнай вуліцы, дзе жыве бронзавы вулічны музыка: у 2019 годзе ЮНЕСКА ўключыла Веспрем у сетку крэатыўных гарадоў музыкі, а ў 2023-м ён быў культурнай сталіцай Еўропы. Потым падымемся да плошчы Старога горада і да вежы, якая кожную гадзіну грае старадаўнюю мелодыю, пройдзем праз браму, дзе нясе службу вартавы ростам з далонь, выйдзем на плошчу з калонай Святой Тройцы і дойдзем да абрыву, дзе над далінай стаяць каменныя кароль і каралева. А скончым унізе, каля рэчкі, сярод руін, дзе ў XIII стагоддзі расла яшчэ адна венгерская прынцэса.
Па дарозе будуць архангел на валуне, рымскі воін са збанам, прынц у кальчузе і легенда пра клятву, дадзеную ўначы ў старажытнай капліцы. І тры бронзавыя драбкі скульптара Міхаіла Калодкі — кожная з іх азначае свой час.
Што рабіць: 1) Чытай гісторыю і заданне на кожнай кропцы. 2) Знайдзі месца на карце і падыдзі да яго. 3) Агледзься навокал і адкажы на пытанне.
Маршрут пешы, крыху больш за кіламетр па прамых адрэзках і без вяртанняў: з паўднёвага ўсходу на паўночны захад праз увесь замкавы ўзгорак, а ў канцы — па лесвіцы ўніз, у даліну. Бліжэй да канца, каля старога млына пад замкам, ёсць месца для абеду. Усе заданні выконваюцца звонку і бясплатна; падняцца на вежу ці зайсці ў капліцу Гізелы можна па асобным білеце. Пачынаем на вуліцы Кошута, каля канцэртнай залы Hangvilla.
- Горад: Веспрэм
- Маршрут: 10 кропак
- Час: прыкладна 2 ч
- Старт: Веспрем (Veszprém): вуліца Кошута, Стары горад і замкавы ўзгорак
- Фармат: самастойна, у любы дзень, без запісу
Што на маршруце
Кропкі маршруту па парадку — што гэта за мясціны і чым яны цікавыя. Заданні і адказы застаюцца ў самім квэсце.
Эдэн — вулічны музыка ростам з далонь — Kossuth Lajos utca, ніжняя частка вуліцы каля канцэртнай залы Hangvilla
На вуліцы Кошута, галоўнай пешаходнай вуліцы новага цэнтра, ля самага краю тратуара сядзіць на дарожным чамадане малюсенькі бронзавы чалавечак. Ён усміхаецца і насвіствае, а мінакі раз-пораз прысаджваюцца побач на кукішкі, каб сфатаграфавацца з ім на адным узроўні.
Архангел на плошчы Старога горада — Óváros tér, перад будынкам ратушы
Плошча Старога горада (Óváros tér) формай падобная да васьмёркі: некалі тут шумеў галоўны гарадскі рынак, а цяпер праходзяць фестывалі. Пасярэдзіне, насупраць ратушы, на велізарным цёмным валуне стаіць медны крылаты архангел Міхаіл — амаль тры метры вышынёй.
Агнявая вежа і яе святы вартаўнік — Tűztorony, Vár utca 9, і ніша на фасадзе суседняга дома Vár utca 1
Каля пачатку замкавай вуліцы ўздымаецца Агнявая вежа (Tűztorony) — белая, з гадзіннікам, кругавым балконам і медным барочным шлемам на вяршыні. Яе 48 метраў бачныя амаль з любой кропкі цэнтра, і гэта адзіная вежа, якая ацалела ад сярэднявечных умацаванняў замка.
Гадзіны працы: пад'ём на вежу: аўт–нд 9:00–17:00, каса да 16:30, пн закрыта · Білет: 1500 HUF, студэнты і льготны білет 750 HUF; білеты прадаюць у сувенірнай краме Várkapu, Vár utca 4
Брама герояў і малюсенькі вартавы — Hősök kapuja, Vár utca 2 — заходні слуп брамы, са знешняга боку
Замкавая вуліца пачынаецца з брамы — масіўнай аркі ў неараманскім стылі з трыма нішамі наверсе. Гэта Брама герояў (Hősök kapuja): яе пабудавалі ў 1936–1939 гадах паводле праекта архітэктара Іштвана Пажмандзі каля самага ўвахода ў замак.
Плошча Святой Тройцы і сабор біскупаў — Szentháromság tér, каля калоны Святой Тройцы перад саборам Святога Міхаіла
Вуліца выводзіць на самую прасторную плошчу замка — плошчу Святой Тройцы. Пасярэдзіне ўздымаецца пятнаццаціметровая барочная калона з фігурамі святых, справа стаіць палац арцыбіскупаў, а плошчу замыкае сабор Святога Міхаіла.
Гадзіны працы: турыстычны цэнтр архідыяцэзіі: аўт–чц і нд 10:00–18:00, пт–сб 10:00–20:00, пн закрыта; падчас набажэнстваў агляд сабора абмежаваны · Білет: сабор — 500 HUF, сямейны білет 1000 HUF; экскурсія па замку з капліцай Гізелы — 3500 HUF, студэнты і пенсіянеры 3200 HUF, сямейны (2 дарослых і дзеці 6–18 гадоў) 7000 HUF
Прынц Імрэ каля старажытнай капліцы — Vár utca 20 — статуя прынца перад шклянымі дзвярыма руін капліцы Святога Георгія
За некалькі крокаў, каля паўночнай сцяны галоўнай святыні замка, стаіць бронзавы юнак у кальчузе з капюшонам і доўгім плашчы — прынц Імрэ, сын Іштвана і Гізелы. За яго спінай шкляныя дзверы вядуць да руін капліцы Святога Георгія — найстарэйшага з вядомых збудаванняў замка.
Кароль і каралева над абрывам — Аглядная пляцоўка Várfok у самым канцы Vár utca
Замкавая вуліца канчаецца абрывам, і на самым краі, каля агароджы агляднай пляцоўкі, стаіць каменная пара — кароль Іштван і каралева Гізела. Іх высек з вапняку скульптар Ёжэф Ішпанкі: помнік адкрылі 1 кастрычніка 1938 года, у Год святога Іштвана, і гэта была першая праца майстра для гарадской плошчы.
Абед каля старога млына «Фрычка» (па жаданні) — Fricska Étteremlakás, Miklós utca 10 — пад замкавым узгоркам, каля рэчкі Шэд
Лесвіца каля паўночнага канца замкавай вуліцы спускаецца да плошчы Патак, а адтуль сцяжынка ўздоўж рэчкі Шэд за пару хвілін прыводзіць да старога каменнага млына на беразе. Цяпер у ім рэстаран «Фрычка» (Fricska Étteremlakás) з тэрасай каля вады, адкуль замкавы ўзгорак бачны знізу ва ўвесь рост.
Гадзіны працы: звычайна штодня з 10:00 да позняга вечара, у пятніцу і суботу даўжэй; гадзіны працы кухні лепш удакладніць на месцы
Дзяўчынка каля пешаходнага моста — Пешаходны мост праз Шэд у канцы Kollégium utca — парэнчы каля яго паўднёва-заходняга канца
Сцяжынка ўздоўж Шэда выводзіць да пешаходнага мастка ў канцы вуліцы Калегіум, а на каменных парэнчах каля яго пачатку сядзіць малюсенькая бронзавая дзяўчынка верхам на льве з тардашскага вапняку. Уся група даўжынёй 36 сантыметраў, і многія праходзяць міма, не заўважыўшы яе.
Руіны кляштара, дзе расла прынцэса — Margit tér — руіны дамініканскага кляштара Святой Кацярыны (Margit-romok)
Крыху далей па даліне, на плошчы Маргіт, з травы ўздымаюцца невысокія сцены — рэшткі дамініканскага кляштара Святой Кацярыны і яго маленькага аднанефавага касцёла. Каля дарогі стаіць керамічны бюст дзяўчынкі: гэта Маргіт, дачка караля Белы IV, якая жыла тут дзіцем з 1246 па 1252 год.
Куды далей
Гэты маршрут — частка гарадскіх квэстаў MeTravel. Ніжэй — астатнія квэсты гэтага горада і гарады з квэстамі побач.