Гарадскі квэст Metravel
Горад Гродна: бясплатны пешы маршрут «Велаквэст з Гродна: форты Гродзенскай крэпасці» па славутасцях. 10 кропак. Прыкладна 5 ч 30 мін. Заданні і легенды
У жніўні 1912 года імперыя пачала сваю апошнюю вялікую будоўлю: вакол Гродна вырашылі ўзвесці кальцо з трынаццаці фартоў і чатырох дзясяткаў апорных пунктаў — крэпасць, якая мусіла замкнуць дарогу на ўсход. Тры гады тысячы рабочых мясілі раствор і гнулі арматуру, на будоўлю прыязджаў сам імператар. А ў верасні 1915-га армія сышла з горада, так і не дабудаваўшы кальцо: частку ўмацаванняў сапёры ўзнялі ў паветра, частку проста пакінулі ў лясах. Атрымалася крэпасць-прывід — яна амаль не паспела паваяваць, затое сумленна расказвае, як будавалі «на вякі» сто з лішнім гадоў таму.
Сёння мы аб’едзем гэты прывід на веласіпедзе: адзіны ацалелы форт з жалезным сакрэтам на верхавіне, парахавы склад у лесе, недабудаваны форт, які ператварыўся ў «скалы» з хвоямі, і форт, што разляцеўся на глыбы памерам з гараж. А пачнём і скончым у жывым Гродне — там, дзе горад абаранялі не ад армій, а ад агню і часу.
Практыка перад стартам: 1) Поўнае кальцо — каля 40 кіламетраў: асфальт у горадзе і на выездзе, далей — грэйдары і ўкатаныя грунтоўкі (пасля дажджу месцамі размывае). Падыдзе любы спраўны веласіпед, хіба што акрамя шашэйнага. 2) Форт №4 стаіць у памежнай зоне (вёскі Бяляны і Стрэльчыкі). Вазьмі пашпарт і загадзя аформі бясплатны пропуск у памежную зону на gpk.gov.by — грамадзянам Беларусі гэта пара клікаў, замежнікам лепш падаць заяўку мінімум за тыдзень. 3) Форты — руіны: унутр казематаў без ліхтара і ў адзіночку не лезем, усё цікавае відаць звонку. Ліхтарык вазьмі па жаданні — пасвяціць у праём склепа. 4) Вада і ежа: набяры вады ў горадзе, прывал з кафэ будзе ў Каробчыцах у сярэдзіне кальца — але ўлічы, там працуюць з серады да нядзелі; у панядзелак і аўторак бяры перакус з сабой.
Стартуем ад пажарнай каланчы ля замкаў. Першы абаронца Гродна ўжо сто гадоў стаіць на варце — і хавае ў сваіх шэрагах адну нечаканую даму.
Кропкі маршруту па парадку — што гэта за мясціны і чым яны цікавыя. Заданні і адказы застаюцца ў самім квэсце.
Перш чым ехаць да ваеннай крэпасці, пазнаёмся з абаронцамі, якія дзяжураць у Гродне дагэтуль. Васьмігранная пажарная каланча пачатку XX стагоддзя — самы высокі пункт старога горада: з яе дазорны выглядваў дым над драўлянымі кварталамі.
Гродна ўмацоўвалі дзевяць стагоддзяў запар: на гэтым пагорку сядзелі князі, адсюль кароль Стэфан Баторый кіраваў усёй Рэччу Паспалітай, тут жа ў 1793 годзе адбыўся «нямы сойм», які моўчкі пагадзіўся на падзел краіны. Стары замак цяпер рэстаўруюць, вяртаючы яму выгляд часоў Баторыя, Новы — насупраць, праз роў.
Да мяжы мы не паедзем, а вось ля возера прытармазі. Гэта рукатворнае мора Гродна: у 1967 годзе рэчку Ласасянку перагарадзілі ля вусця Татаркі, і атрыманыя 40 гектараў вады назвалі ў гонар юбілею — так тады належала.
Гадзіны працы: пляж — кругласутачна; выратавальны пост і пракаты — у летні сезон
Тут, у хваёвым лесе, крэпасць пачынае паказвацца па частках. Першая частка — самая непрыкметная: прысадзісты шэры склад, урослы ў лес.
Яшчэ кіламетр па лясной дарозе — і перад табой галоўны экспанат усяго кальца. Форт №4 праектаваў ваенны інжынер штабс-капітан Георгій Шмагайлаў; праект зацвердзілі ў студзені 1913 года, а каштарыс склаў больш за мільён царскіх рублёў — на гэтыя грошы тады можна было пабудаваць квартал даходных дамоў.
Паўкальца ззаду — пара карміць гарнізон, то-бок сябе. Вяртайся з памежнай зоны прасёлкамі на паўднёвы ўсход, у Каробчыцы: тут на краі вёскі вырас цэлы маёнтак у стылі старой шляхецкай сядзібы — з паркам, стайняй і вальерамі.
Гадзіны працы: рэстаран «Замок Зеваны» — ср–нд 12:00–24:00; кафэ «Аллюр» — ср–нд 10:00–22:00; пн–аў — выхадныя
Ад Каробчыцаў дарога вядзе на ўсход, у Каменку. Важная навігацыйная хітрасць ад тых, хто тут ужо блукаў: частка навігатараў цягне да форта праз ферму — там даўно стаіць плот.
Праз Бросты выязджай да Малой Альшанкі — тут ляжыць трэці герой нашай гісторыі, і яго лёс самы гучны ў прамым сэнсе слова. Форт №7 будаваў ваенны інжынер капітан Вікенцій Крагельскі, і гэта было адно з найбуйнейшых умацаванняў кальца: магутны бруствер са стралковымі пазіцыямі і нішамі для боепрыпасаў, гарматныя пляцоўкі на «плячах», трапецападобны роў.
Вяртайся ў горад па Індурскай шашы — колы зноў на асфальце, а наперадзе над левым берагам Нёмана ўзнімаецца барочная вежа. Гэта касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў: манастыр заснавалі тут у 1635 годзе, мураваны храм узвялі пасля войнаў сярэдзіны XVII стагоддзя, і з таго часу ён глядзіць праз раку на абодва замкі.
Перамахні Нёман па Старым мосце — і фінальны пад’ём прывядзе цябе да самага старажытнага будынка Гродна. Каложская царква стаіць на гэтай строме з XII стагоддзя: калі яе будавалі, да бетонных фартоў заставалася сем з паловай стагоддзяў.
Гэты маршрут — частка гарадскіх квэстаў Metravel. Ніжэй — астатнія квэсты гэтага горада і гарады з квэстамі побач.
Артыкулы падарожнікаў пра гэты горад дапамогуць дапоўніць прагулку.